Historia Bazaru Różyckiego

Bazar Różyckiego jest ostatnim, czynnym i zachowującym ciągłość działalności handlowej, historycznym bazarem warszawskim. Jest to dziś najstarszy bazar Warszawy.

Od ponad 350 lat Praga jest ośrodkiem handlowym Warszawy. Dogodne położenie na zbiegu ważnych dróg i nad Wisłą powodowało ożywienie gospodarcze tych terenów. W wieku XVI mamy na tych terenach zjazdy szlacheckie, a w 1573 r. na polach Kamiona odbywa się pierwsza wolna elekcja. Wiek XVII przynosi prawa miejskie dla jurydyk: Skarszew, Praga Biskupia, Praga Magnacka - później zwana Pragą Książęcą. Pod koniec XVIII wieku obecna Praga składa się z pięciu odrębnych jednostek administracyjnych. Działają liczne spichrze, browary, żupa solna, cegielnie. Rozwija się rzemiosło. Sejm Czteroletni znosi jurydyki i powstaje tzw. VII praski cyrkuł miejski. Następuje nie tylko administracyjne, ale coraz bardziej organiczne powiązanie z Warszawą.

Początek XIX wieku przynosi zahamowanie rozwoju Pragi. W latach 1807 - 1808 wojska napoleońskie dla ufortyfikowani przyczółka mostowego wyburzają połowę praskich domów.

Intensywny rozwój Pragi datuje się od lat 60-tych XIX wieku. Olbrzymie znaczenie ma uruchomienie kolei Petersburskiej i Terespolskiej wraz z mostem kolei obwodowej koło Cytadeli. Praga staje się ośrodkiem przeładunku towarów ze wschodniej i zachodniej Europy. Intensywnie rozwija się handel i rzemiosło. Na obszarze ograniczonym ulicami: Targową, Ząbkowską, Brzeską, Kępną - a nawet dalej do ul. Kijowskiej, koncentruje się handel. Dokumenty o handlu bazarowym w tym rejonie sięgają lat 80-tych XIX wieku.
W 1901 roku - Julian Józef Różycki, znany farmaceuta i społecznik nabywa kilka posesji i budynków, co daje początek bazarowi w obrębie ulic: Targowej, Ząbkowskiej, Brzeskiej i Kępnej. Powstaje bazar od nazwiska założyciela i właściciela zwany Bazarem Różyckiego. Nazwa przetrwała wszystkie zakręty historii przez 102 lata. Pomysłodawcą utworzenia bazaru był znany praski przedsiębiorca żydowski Manas Ryba, który został jest pierwszym administratorem. Bazar szybko się rozwija. Skład kupców na bazarze jest wielonarodowy. Dominują kupcy polscy i żydowscy. Julian Różycki inicjuje budowę kolejki wąskotorowej do Marek, co jest kolejnym impulsem rozwojowym. Wokół Bazaru, na sąsiadujących ulicach powstają i rozwijają się zakłady rzemieślnicze. To skupienie zakładów rzemieślniczych przetrwało prawie do czasów współczesnych.

W czasie I Wojny Światowej, po wyjściu Rosjan z Warszawy w sierpniu 1915 r. okupant niemiecki ogranicza działalność handlową, wprowadzając zakaz przywozu towarów, stosując często rekwizycje. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. bazar stopniowo odzyskuje rangę i znaczenie handlowe. Bazar staje się już nie tylko ośrodkiem handlowym dzielnicy, ale już ogólnowarszawskim.
Profil handlowy utrzymywał się tradycyjnie przez cały czas funkcjonowania bazaru. Coraz bardziej dominowała branża odzieżowa /konfekcja dziecięca, żeńska i męska/ i obuwnicza. Znaczny dział stanowił handel żywnością, w tym drobiem. Handlowano także różnego rodzaju osprzętem ślusarskim, hydraulicznym, elektrycznym. Handlowano obrazami, płytami, książkami i tysiącem drobiazgów. Bardzo bogata była sprzedaż ręczna, gdzie praktycznie można było wszystko kupić. Nielegalnie grano w trzy karty, w miasta, w kości. Można było też sobie powróżyć. Pojawiali się też sprzedawcy uniwersalnych leków na ból głowy i na odciski. Sprzedawano "genialne" przyrządy do cerowania, obierania ziemniaków i do setek różnych czynności.
Przed wybuchem II Wojny Światowej administratorem bazaru został Antoni Potocki, zarządzają nim także w okresie okupacji. W 1940 r. musieli odejść do wydzielonej dzielnicy, do getta, kupcy żydowscy, którzy zostali następnie wymordowani. Bazar stał się ośrodkiem okupacyjnego czarnego rynku. Przede wszystkim zaopatrywał w żywność. Handlowano towarem przechwytywanym z transportów niemieckich. Często kupowano od żołnierzy niemieckich "w ciemno" i tak w maju 1943 r. żółwie trafiły na Bazar i na ulice Warszawy. Handlowano towarami od pierwszej potrzeby po luksusowe.
Szczególnym rodzajem handlu, był handel bronią i amunicją. Broń kupowano od żołnierzy niemieckich i ich sojuszników.
Kupcy Bazaru Różyckiego byli żołnierzami walk o niepodległość w I Wojnie Światowej, wojnie 1920 r., we wrześniu 1939 r., na różnych frontach II Wojny Światowej, w Powstaniu Warszawskim. Do końca opiekowali się Domem Weterana 1863 roku. W 1939 roku wspierali żywnością rannych żołnierzy ze Szpitala Ujazdowskiego. Za pośrednictwem Polskiego Czerwonego Krzyża przekazywali żywność więźniom Pawiaka.

W czasie Powstania Warszawskiego w 1944 r. bazar częściowo spłonął. Po wkroczeniu na Pragę wojsk radzieckich i polskich, zaczął się powoli odradzać. Ożywienie następuje po oswobodzeniu Warszawy w styczniu 1945 r. Bazar coraz lepiej funkcjonuje, mimo działań osławionej Komisji Specjalnej do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym i stosowanych szykan. W latach 50-tych na Bazarze było ponad 500 stałych stoisk handlowych, 200 sklepów i duża sprzedaż ręczna. W 1950 r. bazar przeszedł na własność skarbu państwa, ale prywatny handel i stara nazwa pozostały. Bazar był miejscem szczególnego handlu. Tu kupowano rzeczy modne, poszukiwane artykuły odzieżowe, obuwnicze, a także żywnościowe.

Obok działalności handlowej w całym okresie istnienia Bazar Różyckiego stał się ostoją folkloru i dowcipu warszawskiego. Reklamy i zawołania sprzedawców stawały się powszechnymi powiedzonkami, zawędrowały na sceny kabaretów warszawskich. Piosenki z Bazaru trafiały na warszawski podwórka. Flaki i pyzy stały się nie tylko kulinarną specjalnością Bazaru, ale także elementem kuchni warszawskiej. Bazar znajdował swoje miejsce w literaturze, malarstwie, karykaturze. Wiechowskie postacie bazarowe uosabiały folklor warszawski. U wielu Warszawiaków nawykiem, przyzwyczajeniem a trochę i modą było bywanie na Bazarze Różyckiego, żeby wchłonąć zanikający folklor starej Pragi, starej Warszawy.

Niezapomnianą atmosferę Bazaru tworzyli i tworzą jego kupcy, prowadzący od dziesiątków lat swoje obiekty handlowe, z których wiele prowadzona jest przez kilka pokoleń kupieckich. Są to rodziny kupieckie głęboko wrośnięte w Pragę, w Warszawę. Bez nich nie byłoby Bazaru Różyckiego z jego prężnością, z jego pogodą i humorem. Oni tworzą tradycję handlu, tworzą legendę tego miejsca. To dzięki kupcom, wiernym klientom i sympatykom Bazaru, mimo że zmieniały się rządy i ustroje, Bazar Różyckiego trwał.
Od 1960 r. opracowywane są kolejne pomysły na zagospodarowanie terenu bazaru. Kilkakrotnie próbowano likwidować bazar. Opór społeczny powstrzymywał te pomysły. Po przemianach ustrojowych w 1989 r. Bazar Różyckiego przez kilka lat świetnie prosperował. Otworzenie targowiska na Stadionie X-lecia krytycznie odłożyło się na wynikach handlowych Bazaru Różyckiego. Obecnie organizatorem i administratorem bazaru jest Stowarzyszenie Kupców Warszawskich Bazaru Różyckiego. Stowarzyszenie zabiega o trwałe rozwiązania modernizacji bazaru i rozwijanie działalności handlowej, z zachowaniem historycznej tradycji i specyfiki.